Gebrom en gepiep met de toonhoogteliniaal

 

de toonhoogteliniaal

Hallo lezer!

Hier is dan eindelijk het eerste blogbericht op dit spiksplinternieuwe account! Wij zijn Swaantje en Masja, studenten aan de Universitaire Pabo van Amsterdam. Vanaf het begin van dit studiejaar zijn wij hard bezig geweest met het ontwerpen van een lessenserie over hoge en lage tonen. Hierbij hebben wij ons gericht op de toonhoogte van zowel de stembanden als van verschillende muziekinstrumenten.

De lessenserie bestaat uit vier lessen, waarin de leerlingen  twee onderzoeken opzetten, uitvoeren en evalueren. Toonhoogte is geen eenvoudig onderwerp en daarom is gekozen de lessenserie te ontwerpen op het niveau van groep acht. En jawel, over een paar dagen is het al zover, dan gaan we van start met les 1 in groep acht a op de Openbare Basisschool Ru Paré te Amsterdam!

In de lessen onderzoeken de leerlingen of er een verband bestaat tussen de grootte van een instrument en de toonhoogte. De vraag is of kleine instrumenten  hogere tonen produceren dan grote instrumenten. De leerlingen krijgen kleinere (blokfluit, xylofoon) en grotere instrumenten(grote trommel, gitaar) tot hun beschikking en meten de laagste en de hoogste toon die de instrumenten kunnen maken. Hierna volgt een tweede experiment waarbij de leerlingen onderzoeken of er een verband bestaat tussen de lengte van een mens en de toonhoogte. Leerlingen meten zichzelf, elkaar, en de juffen of meesters op, en meten de laagste en de hoogste toon die zij kunnen produceren. In de vierde les worden de onderzoeksresultaten geëvalueerd en worden er conclusies getrokken.

Voor we met het ontwerpen konden beginnen, hebben we een vooronderzoek uitgevoerd. Met 6 leerlingen uit de klas zijn we in gesprek gegaan over muziek, instrumenten en muzieklessen. Het grootste deel van de leerlingen bleek geen muziek te luisteren en zich hier ook niet erg voor te interesseren. Zij waren gematigd enthousiast over de muzieklessen die zij in groep zeven op school hadden gehad. Deze bevinding was voor ons des te meer een stimulans om uitdagende, prikkelende lessen te ontwerpen!

Het ontwerpen van de lessenserie was een ingewikkeld proces van zo’n 2 maanden. Gelukkig zijn wij via de UPVA in contact gebracht met Muziekwetenschapper Titia Benders. Met haar was het mogelijk te brainstormen en te overleggen over o.a. proefjes, lesideeën en allerlei technische zaken.  Het idee om met de leerlingen de toonhoogte van instrumenten en van de mens te meten, kwam al tijdens de eerste ontmoeting met Titia Benders naar boven. Enthousiast gingen wij op zoek naar een ‘toonhoogtemeter’,  een apparaat dat in staat is van zowel verschillende muziekinstrumenten als van de menselijke stem de frequentie in Hertz weer te geven. Zo’n apparaat bleek na lang zoeken echter niet op de markt. Ai! Daar zagen wij onze lesplannen al in rook opgaan. Zonder toonhoogtemeter zou het onderzoek immers onmogelijk zijn. Nieuwe hoop kregen wij toen wij van Titia hoorden over het programma ‘Praat’, dat aan onze wensen en verwachtingen zou voldoen. Helaas werd dit een nieuwe tegenvaller: Praat bleek bij een  hoge toon (van bijvoorbeeld een kinderstem) al flink tegen te sputteren. Hoge tonen bleken met dit programma niet meetbaar.

Na dit slechte nieuws kregen wij in de avond goed bericht van Titia Benders! De beste ‘toonhoogtemeter’ is je eigen gehoor, zo luidde het bericht, en met dat uitgangspunt had zij een nieuw programma ontworpen, de ‘Toonhoogteliniaal’. (zie afbeelding) De Toonhoogteliniaal omvat tonen van 0 (heel laag, bijna niet hoorbaar) tot 3000 Hertz (heel hoog, net niet pijnlijk). De laagste tonen op de liniaal klinken als zacht gebrom en de hoge tonen als onaangenaam gepiep. Leerlingen kunnen met hun pijltjestoetsen over de liniaal lopen en al deze hoge en lage tonen beluisteren. Wanneer een toon beluisterd wordt, staat op het scherm om hoeveel Hertz het gaat. Met het eigen gehoor vergelijken de leerlingen tonen van het instrument en van de stem met de tonen op de Toonhoogteliniaal. Op die manier kan het aantal Hertz van de toon worden vastgesteld. De  Heel blij zijn we met dit programma, waarbij de leerlingen actief het eigen gehoor gebruiken bij het meten van de tonen. Wij willen Titia ontzettend bedanken!

Aan onze lessenserie zijn verscheidene leerdoelen gekoppeld. Het gaat zowel om doelen op cognitief niveau, als om vaardigheidsdoelen. Om deze doelen op een passende manier te evalueren, zijn valide en betrouwbare evaluatie-instrumenten nodig. Het ontwerpen van deze instrumenten bleek geen eenvoudige klus: om een vaardigheid valide en betrouwbaar te meten moet je als leerkracht heel wat uit de kast halen. Er is gekozen om twee metingen te verrichten, een voor en na-meting.  Deze twee metingen worden vergeleken en zo kan geëvalueerd worden of er sprake is van leeropbrengst ja of nee. Deze resultaten nemen wij mee in het aanpassen van het uiteindelijke lesontwerp.

De lessenserie en de evaluatie-instrumenten zullen spoedig op de site worden geüpload. We zijn erg benieuwd hoe de lessen in de praktijk zullen uitpakken.  Binnenkort zal over het verloop van de eerste les het volgende blogbericht verschijnen!  Schroom in de tussentijd niet om met vragen of opmerkingen te reageren op deze blog!

Groetjes, Swaantje en Masja

Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: