Op onderzoek naar onderzoekend leren

Op onderzoek naar onderzoekend leren

Het begon allemaal twee maanden geleden. We kregen de opdracht een lessenserie te ontwikkelen op basis van het onderzoekend en ontwerpend leren, met als doelen het wetenschappelijk denken van de leerlingen te  stimuleren en de taalontwikkeling te bevorderen. Al in de tweede week van het nieuwe school jaar hadden we een afspraak met twee  archeologen verbonden aan de UvA: Mark Driessen en Heleen van Londen. Na een leerzame introductie over het vakgebied van de archeoloog (nee, archeologen graven geen dinosaurussen op..) werden de onderwerpen verdeeld. Ons thema: Graven, niet als graven in de grond, maar als begraven van overledenen. Een boeiend onderwerp, waar we vast veel kanten mee opkonden. Maar waar te beginnen?

De te ontwerpen lessenserie is bedoeld voor groep 7 van Openbare Daltonschool Nellestein, gelegen in Gaasperplas. Onze lessenserie zal gaan over begravingsrituelen door de tijd heen, met als hoofddoel de leerlingen bewust te maken dat elke tijd en elke cultuur zijn eigen manieren en rituelen heeft waarop zij afscheid nemen van hun overledenen. Nellestein kent een zeer gevarieerde leerling populatie. In de klas zijn vele nationaliteiten en verschillende religies vertegenwoordigd, zo zitten er Moslims, Christenen en Jehovagetuigen in de betreffende stagegroep. Aangezien we de leerlingen nog niet goed kenden, begonnen we ons lessenserie met een vooronderzoek naar de beginsituatie van de leerlingen Het vooronderzoek richtte zich met name op de culturele verschillen tussen leerlingen, persoonlijke en sociale karakteristieken en de voorkennis van de leerlingen. Hiervoor hebben we een gesprek gehouden met de groepsleerkracht. Aangezien het thema graven nauw verbonden is met religie en in de kas verschillende religies vertegenwoordigd zijn en omdat begraven voor leerlingen best een gevoelig onderwerp kan zijn, waren we benieuwd naar de verwachte reacties van de groep. De leerkracht gaf echter aan dat ze geen uitzonderlijke reacties met betrekking tot het onderwerp verwachtte, aangezien zij dergelijke thema’s altijd bespreekbaar maakt in de klas.

Na het vooronderzoek zijn we begonnen met brainstormen over de inhoud van de lessen. Literatuur zoeken, beeldbank afstruinen voor filmpjes, overleg met de archeologen, de ULP docenten, de groepsleerkracht en medestudenten; het was een moeizaam proces. Met name het onderzoekend maken van een dergelijk meer antropologisch onderwerp, was erg lastig. Uiteindelijk zijn we er echter in geslaagd om aantal hoofdthema’s te selecteren die we in onze lessenserie aan bod wilden laten komen.
1. Verschillen en overeenkomsten in begravingsrituelen tussen culturen
2. Hunebedden
3. Piramides
4. Grafgiften
5. Archeologie als vakgebied
Na nog langer brainstormen nog meer overleg, verwerking van feedback en heel wat uren in de boeken en achter de laptop is onze lessenserie dan eindelijk af en klaar om gegeven te worden. Hieronder volgt een korte beschrijving van de inhoud per les.

Les 1. ‘Begravingsrituelen in cultuur van de leerlingen’
Voorafgaand aan de eerste  les wordt de leerlingen gevraagd met hun (groot) ouders te praten over begravingsrituelen in hun cultuur. De leerkracht vertelt over een begrafenis die hij heeft meegemaakt, om de leerlingen te stimuleren. In deze les worden verschillende ervaringen rondom het thema begraven in kleine groepjes uitgewisseld en vastgelegd op een poster. Leerlingen presenteren deze posters aan de rest van de klas. Op Nellestein zitten heel veel NT2-leerlingen en de groepsleerkracht gaf in het begin gesprek al aan dat hun woordenschat vrij beperkt is. In een poging deze uit te breiden wordt elke les afgesloten met het opschrijven van één in die les nieuw geleerd woord. De leerkracht selecteert per les de zes meest relevante woorden en maakt hiermee een woordmuur in de klas. 

 Les 2. ‘Hunebedden’
De les wordt begonnen met het behandelen van de woorden op de woordmuur. Hoe worden ze uitgesproken en wat is de betekenis?
Vervolgens wordt een afbeelding van een hunebed getoond, gevolgd door een vraaggesprek over wat het is en uit welke tijd het stamt. Aan de hand van een filmfragment krijgen de leerlingen een stukje theorie, waarin de volgende vragen worden beantwoord.
Wat is het? Waarom werd het gebouwd? Door wie werd het gebouwd? Uit welke tijd stamt het? Collectief graf of individueel graf? Grafgiften?
Daarna wordt de Leerlingen gevraagd na te denken over hoe men de hunebedden bouwden (voorspelling).
Vervolgens gaan ze hun voorspelling toetsen door een reconstructie te maken (schaalmodel). Wanneer iedereen een reconstructie heeft gemaakt, worden deze aan elkaar gepresenteerd met daarbij een onderbouwing voor de materiaal keuzen. Hieruit worden conclusies getrokken. Tot slot wordt het vakgebied archeologie ingebracht en wordt gesproken over de toetsbaarheid van archeologische kennis (bewijsbaarheid).De les wordt afgesloten met het opschrijven van nieuwe woorden.

 Les 3. ‘Piramides van het oude Egypte’
Van Heleen van Londen (archeoloog) hebben wij een prachtige playmobil  piramide gekregen (waarvoor heel veel dank!!) Na het herhalen van de woorden van vorige keer, wordt deze les geïntroduceerd met het in groepjes van vier onderzoeken van deze piramide. Wat zit er in? Hoeveel overledenen liggen er begraven? Wat kreeg de overledene mee? Etc. Vervolgens wordt er een klassikaal gesprek gehouden over de bevindingen van de leerlingen. Daarna gaan de  leerlingen in groepjes een kwartet spel spelen waarin onderwerpen als mummies, grafgiften, meergodendom etc. aan bod komen. Op elke kwartet kaart staat behalve een afbeelding ook een stukje theorie. Deze theorie wordt aan het eind van de les herhaald d.m.v. ‘Petje op petje af.’ De les wordt wederom afgesloten met nieuwe woorden opschrijven.

 Tussen les 3 en 4 legt de docent alvast de twee opdrachten voor les 4 uit, zodat de leerlingen de tijd hebben om zich hierop voor te bereiden.
De leerlingen krijgen de keuze uit de volgende twee opdrachten:

  1. Leerlingen zoeken voorwerpen uit de omgeving (school,thuis etc.) die zij mee zouden geven aan zichzelf/fictief persoon. Deze moeten iets over die persoon zeggen. De leerlingen mogen zelf bepalen waar ze de voorwerpen indoen. Het doosje wordt vervolgens voorzien van een brief  aan de toekomst (taal bevordering). In deze brief moet komen te staan wie er in het graf lag, waarom deze persoon deze voorwerpen meekreeg en wat de functie van de voorwerpen was.
    Voorbereiding: voorwerpen meenemen
  2. De leerlingen ontwerpen een ‘steen’ of ander object (van klei) voor op een graf, waarop wordt aangegeven aan wie het graf toebehoort/geboorte en sterfdatum/grafschrift. Daarnaast schrijven de leerlingen eveneens een brief aan de toekomst waarin duidelijk wordt gemaakt om welke persoon het gaat (beroep, hobby’s etc.).

 Les 4. ‘Brief aan de toekomst’ (bij deze les zal ook een van de archeologen aanwezig zijn).
De les wordt gestart met het behandelen van de aangevulde woordmuur. Vervolgens wordt ingegaan op het beroep van de archeoloog.
– Wat doet een archeoloog?
– Wat voor aanknopingspunten heeft een archeoloog bij een opgraving?
– Er is geen bewijsmateriaal aanwezig. Leerlingen denken na over op wat voor manier de archeoloog in de toekomst kan zien met wat voor persoon ze te maken hebben wanneer ze op een  historisch graf stuiten.
Daarna voeren de leerlingen een van boven beschreven opdrachten uit.
Het eindresultaat wordt aan de archeoloog gepresenteerd. Kan deze de juiste brief aan het bijbehorende doosje koppelen? De les wordt afgesloten met de laatste nieuwe woorden.

 Les 5. Excursie? Wanneer het financieel en organisatorisch haalbaar is, willen we de leerlingen  in een afsluitende les meenemen naar het Allard Pierson museum in Amsterdam, voor een rondleiding door de Egypte afdeling, waar een heuse mummie schijnt te liggen.
Bij de introductie van de opdracht voor de eerste les waren de reacties van de leerlingen wat verbaasd:
‘Maar juf, dan krijgen alle kinderen toch verdrietige herinneringen…’
We zijn  dan ook erg benieuwd naar het verloop van onze eerste les. Na afloop volgt hier een update.

Groetjes Nadie & Annelot

Vorige bericht
Een reactie plaatsen

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: